नवी दिल्ली: देशाचा अर्थसंकल्प २०२३ च्या १ फेब्रुवारी रोजी संसदेत सादर केला जाईल. महागाई आणि जागतिक आर्थिक मंदीच्या काळात सर्वांच्या नजरा सरकारच्या घोषणांकडे असतील. कारण करोना महामारीनंतर तसेच रशिया आणि युक्रेन युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेची स्थिती बिकट असून विकसित देशांमध्ये महागाईचा आकडा अनेक दशकांच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचला आहे. अशा परिस्थितीत भारतीय अर्थव्यवस्थेला दिलासा देण्यासाठी आणि वाढ कायम ठेवण्यासाठी यावेळी केंद्रीय अर्थसंकल्प महत्त्वाचा ठरणार आहे. पण बजेट तयार करण्याची प्रक्रिया काय असते आणि त्याचा उद्देश काय? हे तुम्हाला माहिती आहे का?

अर्थमंत्र्यांची बजेटपूर्व बैठक: प्राप्तिकर कमी करा, रोजगार वाढवा; निर्मला सीतारामनसोबत विविध घटकांची चर्चा
देशाचा अर्थसंकल्प कसा तयार होतो?
अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी आठ वेगवेगळ्या गटांसोबत प्री-बजेट बैठक घेतली. या बैठकी अर्थसंकल्पाच्या तयारीचाच एक भाग आहे. अर्थसंकल्प तयार करताना, अर्थमंत्री महसूल विभाग, उद्योग संघटना, चेंबर्स ऑफ कॉमर्स, शेतकरी संघटना, ट्रेड युनियन, अर्थतज्ज्ञ अशा विविध क्षेत्रातील लोकांशी चर्चा करतात. अर्थसंकल्प तयार करण्याच्या पहिल्या भागात, सर्व मंत्रालये, राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश, स्वायत्त संस्था आणि संरक्षण दलांना आर्थिक व्यवहार विभागाच्या अर्थसंकल्प विभागाकडून परिपत्रके देखील जारी केली जातात.

परिपत्रकात त्यांना त्यांच्या आर्थिक वर्षातील खर्चाचा अंदाज घेऊन आवश्यक रक्कमेची मागणी करण्यास सांगितले जाते. यानंतर विविध विभागांमध्ये रक्कम देण्यावरून चर्चा होते. यानंतर कोणत्या विभागाला किती रक्कम द्यावी, यावर चर्चा होते. हे ठरवण्यासाठी वित्त मंत्रालय इतर मंत्रालयांसोबत बैठक घेऊन ब्ल्यू प्रिंट तयार करते. त्यानंतर बैठकीत सर्व मंत्रालयांचे वरिष्ठ अधिकारी निधी वाटपासाठी वित्त मंत्रालयाशी चर्चा करतात.

आगामी अर्थसंकल्पात मोठा बदल होण्याची शक्यता, करदात्यांवर काय होणार परिणाम, जाणून घ्या
अर्थसंकल्पाचा उद्देश काय?
सरकारी उत्पन्नाच्या प्रमुख स्त्रोतांमध्ये कर आणि महसूल, सरकारी शुल्क, दंड, लाभांश उत्पन्न, दिलेल्या कर्जावरील व्याज इत्यादींचा समावेश होतो. देशाचा केंद्रीय अर्थसंकल्प दरवर्षी फेब्रुवारीमध्ये सादर केला जातो. अशा परिस्थितीत अर्थसंकल्पाच्या माध्यमातून सरकारचा हेतू काय आहे, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

अर्थसंकल्पाची तयारी; पुढील बजेटमध्ये सर्वसामान्यांना कोणती भेट मिळणार, CII ने सोपवली लिस्ट

  • उत्पन्नाचे साधन वाढवताना विविध योजनांसाठी निधी जारी करणे
  • देशाच्या आर्थिक विकास दराला गती देण्यासाठी योजना तयार करणे
  • देशातील नागरिकांची आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी गरिबी आणि बेरोजगारी कमी करण्यासाठी योजना तयार करणे
  • देशातील पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यासाठी निधी जारी करणे, ज्यामध्ये रेल्वे, वीज, रस्ता यासारख्या क्षेत्रांचा समावेश आहे.

देशाचा पहिला अर्थसंकल्प कधी सादर करण्यात आला?
स्वातंत्र्यानंतर भारताचा पहिला अर्थसंकल्प २६ नोव्हेंबर १९४७ रोजी सादर करण्यात आला. देशाचे पहिले अर्थमंत्री षण्मुखम चेट्टी यांनी हा अर्थसंकल्प मांडला होता. त्यानंतर देशात प्रजासत्ताक स्थापन झाल्यानंतर २८ फेब्रुवारी १९५० रोजी पहिला केंद्रीय अर्थसंकल्प सादर करण्यात आला. ब्रिटीश वसाहत असलेल्या भारताचा पहिला अर्थसंकल्प ७ एप्रिल १८६० रोजी इनिडा येथे सादर करण्यात आला. हा अर्थसंकल्प ब्रिटिश सरकारचे अर्थमंत्री जेम्स विल्सन यांनी मांडला होता.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here