नवी दिल्ली : आधार क्रमांकाचा वापर करून पेमेंट करणे (एईपीएस) आता अधिक सुरक्षित होणार आहे. या पद्धतीने पेमेंट करताना आधार क्रमांकाचा कुठेही गैरवापर केला जाऊ नये, यासाठी आधार क्रमांक देणाऱ्या भारतीय विशेष ओळख प्राधिकरणाने () ‘फिंगरप्रिंट लाइव्हलीनेस’ या नव्या वैशिष्ट्याचा समावेश केला आहे. यामुळे ‘आधार’ आधारित पेमेंट अधिक सुरक्षित झाले असल्याचा दावा ‘यूआयडीएआय’ने केला आहे. यामुळे बनावट फिंगरप्रिंटचा वापर बंद होणार आहे. ही माहिती केंद्र सरकारमधील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने दिली आहे.

आधार आधारित पेमेंट प्रणाली (एईपीएस)
– बोटांचे ठसे देऊन बँकेतून पैसे काढण्यासाठी उपयुक्त प्रणाली

– ही सुविधा २०१६मध्ये सुरू झाली.

– करोनाकाळात लॉकडाउन असताना या पद्धतीचा वेगाने प्रसार झाला.

– एखाद्या व्यक्तीचे बँक खाते आणि आधार कार्ड एकमेकांशी संलग्न असेल, तर स्वतःच्या बोटांच्या ठशांचा वापर पैसे काढण्याकरता ती व्यक्ती करू शकते.

– पॉइंट ऑफ सेल्स (पॉस) यंत्रावर वापरकर्ता स्वतःच्या तपशीलाचा पडताळा घेऊ शकतो.

– ‘एईपीएस’चा वापर करून वापरकर्ते पैसे बँक खात्यात ठेवू शकतात, रक्कम एकदुसऱ्याला पाठवू शकतात (हस्तांतरण), व्यवहारपत्रके मिळवू शकतात किंवा त्यांचा बँक बॅलन्स तपासू शकतात.

– ऑगस्ट २०२२मध्ये ‘एईपीएस’ने २१.३६ कोटी व्यवहारांना मान्यता दिली. या व्यवहारांचे मूल्य २६,६७०.३० कोटी रुपये होते.

– चालू आर्थिक वर्षात ‘एईपीएस’द्वारे ११०.६२ कोटी व्यवहार झाले असून त्यांचे एकत्रित मूल्य १.४५ लाख कोटी रुपये आहे.

‘एईपीएस’चे महत्त्व

– पॉइंट ऑफ सेल्स (पॉस) अर्थात जिथे व्यवहार होतो तिथे या व्यवहारासाठी वापरले जाणारे आधार कार्ड ज्या व्यक्तीचे आहे ती हयात आहे किंवा नाही, हे बोटांच्या ठशांवरून पाहता येणार आहे. यामुळे आधार कार्डाचे क्लोनिंग करून केल्या जाणाऱ्या गैरव्यवहारांना मोठ्या प्रमाणावर आळा घातला जाणार आहे.

– ‘एईपीएसचा गैरवापर वाढतो आहे, असे अहवाल आल्यामुळेच नवे ‘फिंगरप्रिंट लाइव्हलीनेस’ हे वैशिष्ट्य आता ‘एईपीएस’ला जोडण्यात आले आहे.

– देशभरात ‘एईपीएस पॉस’ यंत्रे सुमारे ५० लाख असून, त्यापैकी ३५ लाख यंत्रांतून दरमहिना व्यवहार केले जातात.

– ‘एईपीएस’चा वापर करून गैरव्यवहार करताना बोटांच्या ठशांचे सिलिकॉन पॅडवर क्लोनिंग केले जात असे. विशेषतः जमिनीचे व्यवहार करण्यासाठी अशी पद्धत फसवणूक करताना वापरली जाते. त्याला नव्या वैशिष्ट्यामुळे आळा घातला जाईल.

‘एनपीसीआय’ची मार्गदर्शक तत्त्वे

– बँक आणि बिगरबँक वित्तसंस्था यांना आर्थिक गैरव्यवहारांना आळा घालणे शक्य व्हावे, यासाठी ‘नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन’ने (एनपीसीआय) मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत.

– यानुसार, फसवणूक झालेल्या ग्राहकाने संबंधित बँक किंवा वित्तसंस्था यांच्याकडे फसवणुकीची तक्रार केल्यापासून पाच दिवसांत दखल घेणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.

– या पाच दिवसांत संबंधित संस्थेला फसवणुकीचा विस्तृत अहवाल ‘एनपीसीआय’ला द्यावा लागणार आहे.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here