नीरज पंडित

लॉकडाउनच्या काळात अर्थव्यवस्था, शिक्षण आणि मनोरंजन या तिन्ही गोष्टी सायबर स्पेसमध्ये आल्या. अर्थात, , लॅपटाप्सचा वापर वाढला. या गोष्टीचा फायदा सायबर गुन्हेगार घेत असून, या माध्यमावर नव्यानं प्रवेश करणाऱ्यांना ते ‘लक्ष्य’ करत आहेत. यामुळेच या कालावधीत देशातील सायबर गुन्ह्यांमध्ये सुमारे ५०० टक्क्यांनी वाढ झाल्याची धक्कादायक बाब समोर आली आहे. यात आर्थिक फसवणुकीची प्रकरणं आघाडीवर आहेत. याचबरोबर किशोरवयीन विद्यार्थीही याला बळी पडण्याचं प्रमाणही वाढू लागलंय.

शिक्षण ऑनलाइन झाल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या हातात गॅजेट आली आहेत. त्याचा वापर ते कशा प्रकारे करताहेत याकडे पालकांनी लक्ष ठेवणं आवश्यक आहे. मात्र सायबरविषयक बाबींचं अज्ञान किंवा घरून काम करण्याचा ताण या सर्वात पालकांची नजर चुकवून अनेक विद्यार्थी सोशल मीडियावर जातात. तिथे आपली आवड, निवड, शाळा सर्व तपशील भरतात. याची कल्पना अनेकदा पालकांनाही नसते. याचाच फायदा घेत सायबर गुन्हेगार या विद्यार्थ्यांना लक्ष्य करतात. सध्या या प्रकारांमध्ये वाढ झाल्याचं महाराष्ट्र सायबरचे पोलिस अधिक्षक बलसिंग राजपूत यांनी सांगितलं.

असे घडतात गुन्हे

विद्यार्थ्यांनी प्रोफाइल तयार केलं की त्यांचा तपशील पाहिला जातो. तो हेरून त्याला अनुसरुन मेसेज त्यांना पाठवले जातात. हे विद्यार्थी सोशल मीडियावर नव्यानं आलेले असतात. यामुळे त्यांना फारशी माहिती नसते. आलेले मेसेज त्यांना छान वाटतात आणि ते अनोळखी व्यक्तींशी मैत्री करतात. सायबर गुन्हेगार अनेकदा तो मुलगा ज्या वयाचा आहे, त्या वयाचाच असल्याचं भासवतो आणि गप्पा मारतो. यातून मैत्री वाढते. पुढे फोटो मागवणं, ऑडिओ मेसेज मागवण्याचे प्रकार होतात आणि मुलं त्या जाळ्यात फसतात. मग गुन्हेगार त्यांना ब्लॅकमेल करू लागतो, असं राजपूत म्हणतात.

सर्च इंजिनचा वापर

सर्च इंजिनवर अनेकदा कोणतीही माहिती शोधण्यासाठी विद्यार्थी लॉगइन करतात. त्यावेळेस अनेकदा गेम्स आणि पॉर्न वेब साइटचे पर्याय या मुलांसमोर येतात. त्यावर ते स्वाभाविकपणे क्लिक करतात आणि तिथून ते शिकार ठरण्यास सुरुवात होते, असं निरीक्षणही राजपूत यांनी नोंदवलं. याचबरोबर या कालावधीत ८ ते १६ वयोगटातील विद्यार्थ्यांचं सोशल मीडिया तसंच शॉर्ट व्हिडीओ अॅप्स, व्हिडीओ व्ह्यूइंग याचा वापर वाढल्याचं समोर आल्याचंही ते म्हणाले.

संवाद साधा

या सर्व कालावधीत पालकांनी विद्यार्थ्यांचे सोशल मीडियाच्या बाबतीत मित्र होणं आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांना प्रायव्हसी सेंटिंगसारख्या गोष्टी समजावून सांगणं, त्यांच्याशी संवाद साधणं आवश्यक आहे. जर आपला पाल्य किंवा आपण कोणीही सायबर गुन्ह्याचे बळी ठरतोय असं वाटत असेल, तर cybercrime.gov.in या वेबसाइटवर तक्रार करावी, असंही त्यांनी सांगितलं.

शाळांची जबाबदारी

सध्या विद्यार्थी ऑनलाइन पद्धतीनं शिक्षण घेत आहेत. या काळात ऑनलाइनचा योग्य वापर कसा करावा याबाबत त्यांना मार्गदर्शन करण्याची जबाबदारी शाळांचीही आहे. हे लक्षात घेऊन आम्ही ५ सप्टेंबरला राज्यातील सर्व शाळांच्या मुख्याध्यापकांची ऑनलाइन कार्यशाळा घेतली होती, असं राजपूत यांनी सांगितलं. यात त्यांना, मुलं या प्रकरणांमध्ये कशी बळी ठरतात, ऑनलाइन वर्गातही सायबर गुन्हे कसे होऊ शकतात याबाबतची माहिती दिली होती. यामुळे शाळांनी अतिरिक्त तास घेऊन विद्यार्थ्यांना याबाबत मार्गदर्शन करावं, असं राजपूत यांनी सुचवलं.

जे पालक सायबर सुरक्षा साक्षर झाले आहेत, त्यांनी पाल्यांच्या इंटरनेट वावरावर लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केलीय. आजही अनेक पालक इंटरनेट सुरक्षा साक्षर नाहीत. यावर आणखी काम होणं आवश्यक आहे. सायबर सुरक्षेबाबत पूर्णपणे साक्षरता येईल, तेव्हाच आपण सुरक्षित होऊ. यासाठी पालकांनी मुलांबरोबर सायबर सुरक्षेचे धडे घ्यावेत, तसंच मुलांशी संवाद साधावा. जेणेकरून ते या सर्व प्रलोभनांपासून दूर राहू शकतील. सायबर गुन्ह्यांचे बळी ठरणार नाहीत.

– उन्मेष जोशी, सहसंस्थापक, रिस्पॉन्सिबल नेटिझम

Gadget News in Marathi: Computer, Mobile, Auto News in Marathi | Maharashtra Times

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here